3 Aralık 2016 Cumartesi

şiir ve lirizm

şiir ve lirizm (şiir üzerine deneme)
lirik parantez içinde çoşku demektir, coşku içinde olmak şiiri okunur kılmaktır. duygu lirizmi şiiri daha bi okunur kılmakta. düşünce şiirinde ise lirizm yoktur, üzerinde düşünülmesini sağlar.
lirik bi şiire örnek
ENDÜLÜSTE RAKS
Zil, şal ve gül. Bu bahcede raksın bütün hızı...
Şevk akşamında endülüs üc defa kırmızı.
Aşkın sihirli şarkısı yüzlerce dildedir
İspanya neş'esi ile bu akşam bu zildedir.
Yelpaze çevrilir gibi birden dönüşleri,
İşveyle devriliş, örtünüşleri...
Her rengi istemez, gözümüz şimdi aldadır.
İspanya dalga dalga bu akşam bu şaldadır...
Alnında halka halka aşüfte kakülü
Gögsünde yosma gırnatanın en güzel gülü...
Raks ortasında bir durup oynar, yürür gibi;
Bir baş çevirmesiyle bakar öldürür gibi...
Gül tenli, kor dudaklı, kömür gözlü sürmeli,
Şeytan diyor ki, sarmalı yüz kere öpmeli.
Gözler kamaştıran şala, meftun eden güle
Her kalbi dolduran zile, her sineden "Ole! " (Yahya Kemal BEYATLI)
şiirde lirizm duygu yüklüdür.lir le söylendiği için lirik denmiştir,
şiirde lirizm önemlidir, neden mi, geçen günlerde neval savak hanım ın bi şiirini okumuştum bi sevda masalıydı, ona duyulan sevdayı, kıskançlığı, ve de portakal çiçeklerine dökülen mevsimi anlatmaktaydi.
şiir bi çırpıda büyüledi, çünkü şiirde lirik bi öykü vardı, çoşku , masalımsı, insanın içini ısıtan bi duygu seli, ve yüreğimin en soluna
çarpan bi damla.
kendi adıma düşünce şiirinden yanayım. ama lirik şiiri de es geçmiyorum önemsiyorum.
lirizm şiirde akıcılık sağlar, okurun yüreğine inceden esintiler bırakır.
bi lirik şiirle yazımı tamamlayayım
Hikaye
Senin dudakların pembe
Ellerin beyaz,
Al tut ellerimi bebek
Tut biraz!
Benim doğduğum köylerde
Ceviz ağaçları yoktu,
Ben bu yüzden serinliğe hasretim
Okşa biraz!
Benim doğduğum köylerde
Buğday tarlaları yoktu,
Dağıt saçlarını bebek
Savur biraz!
Benim doğduğum köyleri
Akşamları eşkıyalar basardı.
Ben bu yüzden yalnızlığı hiç sevmem
Konuş biraz!
Benim doğduğum köylerde
Kuzey rüzgârları eserdi,
Ve bu yüzden dudaklarım çatlaktır
Öp biraz!
Sen Türkiye gibi aydınlık ve güzelsin!
Benim doğduğum köyler de güzeldi,
Sen de anlat doğduğun yerleri,
Anlat biraz!
CAHİT KULEBİ
şiirin kendi öz vatanına dönmesi için lirik bi ezgi gerekli, ne ders

meraklasına notlar

meraklısına notlar (öylesine bi yazı ciddiye alınmamalıdır!)
1.şiir yol haritam elbette ki düşünce şiiri
2.şiirin gizli tarihi diye bi tarih yok, alenen(açık) bi tarih var.
3.şiir sözcüklerle yazılır, evet
4.şiir simya değildir.
5.sözcüklerin duyguları var mıdır, yoktur
6.şiir,imge midir, değildir,imge şiire canlılık katar.
7.şiirde yerellikten evrenselliğe gidişat var
8.şiir, akılcı ve akıldışıdır, her ikisi de mümkündür.
9.şiir öznel bi alandır.
10.şiir gündelik dilin yanında ikinci bi dil yaratılmasına olanak sunar.şiir dili
sinan doğan aladoğan

şiir üstüne konuşmalar

ŞİİR ÜSTÜNE KONUŞMALAR(ŞİİR ÜZERİNE DENEME YAZISI)
BEN ERKEN ÇIKIYORUM BAYIM
patates ve sarımsak şiirinden sonra hüsrana uğradım,ağlayamadım
işin içine sebzeler karışınca.
ama söylemişti botanikçi
bizim berkeley e nasıl kafayı takmışsa nazım ben de ilhan berk e kafayı takmış durumdayım.
.
şiir üstüne yazdıkları neyse şiiri algılayış biçimi de o derece ilginç
bi örnek
Otağ
Sevgilim, işte eylül
Ve işte senin usul usul seğiren yüzün.
Zaman ki sonsuzdur
Bitmemiş şiirler gibidir.
Bazı hüzünleri
Bazı nehirleri tutup anlatmak gibidir.
Biz ki zamanı tırnak içine alıp yaşadık
(İsteğin bulanık kıyısında).
Bundan değil midir bizim aşkımızda
Sürekli bir akşam hüznü vardır.
İlhan Berk
* Biz ki zamanı tırnak içine alıp yaşadık
(İsteğin bulanık kıyısında).
Zaman ki sonsuzdur
Bitmemiş şiirler gibidir.
zamanı anlatış biçimi felsefeyi şiire nakledişi mükemmel, bitmemiş bi şiir evet sonsuzdur.çözümlemek usumu meşgul etse de.
''1918- 2008'' tırnak içinde yaşanılan bi zaman.
ama istek hep bulanık=yaşama isteği
yaşamı algılayış biçimi sözcüğü hezimete uğratma, biçme, tartma, oyma, daha neler neler.
bi botanikçi den ne beklenir,
şifalı otlar kitabı pazar a götürür, ebegümeci de dahil
sinan doğan aladoğan

şiir ve mayokovski

şiir ve mayakovski(şiir üzerine deneme)
mayakovski nin yaşadığı dönem 1920 li yıllar, fütürist olarak bilinir,kendi deyimiyle eski şiire (o dönemin rus şairlerine karşı) ama ya bugün mayakovski de eski değil mi?
yeni şiir dediğimiz mayokovskilerin şiirleri değil, fütürizm hiç değil.
belki ömrü yetseydi, şiire dair yeni şeyler söylerdi, ama yıllar onu da eskitti.
rusya değişti, dünya değişti, globalleşen bi dünyadayız artık.
yeni şiir sözcükler üzerine kurulur, anlayışıma göre düşünce şiiridir, paul valery in sözledikleri de boş.şiir de fikir elmanın içinde ki gıda gibidir,
şiirde düşünce olmalıdır, çünkü düşünce üzerinden aktarım olmaktadır daha çok, sözcükler üzerinden.
sözcükler düşünce üretmezler, üreten insandır.düşünceyi şiir üzerinden aktarma sözcüklerledir.düşünceme katılan ya da katılmayan çok sayıda insan olacaktır.
şiir in toplumsal yanına vurgu yapan mayakovski, elbette ki o dönemde haklıydı.günümüz şiirinde de onun izinden gidenler vardır,
şiir çok koldan ilerliyor bu sevindirici, çok seslilik yeni şiirin oluşumuna katkı sağlar, sonuçta şiiri sevmek önemli olan.şiir için emek sarfetmek, kafa yormak, üzerinde uzun uzadıya düşünmek,
şair bi makina değildir,robot hiç değildir.

şiir ve obje

şiir ve obje(nesne)(şiir üzerine deneme)
şiir de suje ve obje ilişkisi nedir?
felsefi bi kavram olan suje(özne) obje(nesne) ilişkisi nedir,üzerinde duracağımız şiirin nesnesi üzerindedir,
Suje, obje ve bilgi arasındaki ilişki, felsefenin temelidir. Suje insandır, çünkü sorma eylemine sahip olan varlıktır. Obje, herşey olabilir. Suje’ye göre, kendisi bile obje olur. Bilgi ise bu ikisinin ilişkisi sonrası ortaya çıkar. Bilginin doğru veya yanlışlığı önemli değildir, önemli olan bir ürün ortaya çıkmasıdır.
bu açıklama da da yer aldığı gibi obje her şey olabilir, hatta subje nin kendisi bile.
felsefe de suje+obje=bilgi(ürün)
şiirde ise bu nasıl formüle edilebilir, daha çok nesne üzerinde duracağız, özne zaten bellidir, sözcüklerle anlattığımız her şey
şiirin nesnesi olur. şiir de belirgin olan nesne sözcüktür, sözcükler neyi anlatırsa nesne odur, şiir bilinçli bi çabanın ürünü ise(ki öyledir bunu bi çok yerde belirtmişimdir.) nesne üzerinde yapılan her türlü etkinlik ürünü ortaya koyacaktır.
bi şiiri ele alalım,
Akşam
Güneş çekildi demin,
Doğdu bir renk akşamı.
Bu, bütün günlerimin,
İçime denk akşamı.
Akşamı duya duya,
Sular yattı uykuya;
Kızıllık çöktü suya,
Sandım bir cenk akşamı...
Necip Fazıl Kısakürek
Akşam ın oluşunu anlatan bu şiir de obje sözcüklerin tamamıdır,suje ise gizlidir, şair kendi gözlemini aktarmıştır.
eğer bu şiirde şair kendini anlatmış olsaydı, sözcüklerin tamamı özne üzerinden olacağından şairin kendisi nesne durumunda olacaktı.
başka bi örnek
Ben Ruhi Bey, nasıl olan Ruhi Bey
Nasılım
Bir yaz ikindisinden çıktım geldim
Diyelim bir pazartesiydi, biraz da şöyle geldim
Kapıyı iyice kapadım
- Kapadım mı, evet, kapadım -
Çitlenbik ağacının altından geçtim
Frenk üzümlerinden bir iki salkım kopardım
Dişlerimle sıyırdım
Sardunya renginde ve sardunya tadında idiler
Biri fotoğrafımı çekiyorkenki gibi durdum
Azıcık gülümsedim
Ve dünya bana gülümsedi
Çakılların üstünden yürüdüm
Yürüdüm ki, bir sese benziyordum sanki
Yüzyıllarca önce kırılmış bir kemik sesi
İyice duydum
Çıkarken bahçe kapısını açık bıraktım
...............
edip cansever
bu şiir ben dili üzerinde yazıldığından şiirin sujesi(öznesi) nesnesi haline gelmiştir, diyebiliriz.
şiir de formüle ettiğimizde de durum aynıdır.farklı değildir.
sinan doğan aladoğan

şiir ve biçem

şiir ve biçem (görsellik üzerine )deneme yazısı
şiir de düşülen yanlışlar:
şiirde biçem olacaksa (yenilikçi olan ki şiirin biçemidir, )onu yeni yapan ama yeni yapayım derken düşülen yanlışlar şunlardır, her şeyden önce içerikle biçem uyumlu olmalıdır.
sadece şiirin başına işaretler konularak şiirde yenilik sağlanamaz, bu yanılgıdan ibarettir.
şiir de yapılacak yenilikler özüyle uyumlu olarak biçemde de gösterilmelidir.ama bu o kadar kolay değildir, ucuza kaçılmadan üzerinde düşünülerek yapılmalıdır.
yoksa şiir klişenin ötesine geçmez, şiirde kullanılan biçemsel yenilikler üzerinde araştırma yapmalıyız, en iyi biçemsel yenilikler
şiirin içeriğinde yapılacak farklılıklarla yapılır, onun üzerine biçem
inşa edilir.
bi örnek vereyim
geceyi a r a l a d ı m (aralı bırakılıyor)
tümcesinde harfler arasında boşluk bırakıyorum biçemsel anlamda yenilik yapmak için
araladım aralı olarak biçemsel açıdan sunuluyor
ve ya
uzun
sözcüğü
alta alta yazılarak
u
z
u
n
sözcüğü onu uzun olarak algılamamızı sağlar bunun gibi
yağmur sözcüğü
y . . . . . . . . . . .y
a . .. . . . . .. . . .a
ğ . . . . . . . . . . ğ
m. . . . . . . . . . .m =yağıyormuş gibi
u . . . . . . . . . . .u
r . . . . . . . .. . . . r
verdiğim örnekler çoğaltılabilir, görsel olarak şiiri ilgi çekici hale getirecektir.
şiir e sunulan bu katkı şiiri daha farklı algılamamızı sağlar,biçemsel özellikler şiirin içeriğiyle uyumlu olmalıdır, bu unutulmamalıdır.
şiir biçemle varolur, yapısal özellikler biçemi güçlü kılar.
sinan doğan aladoğan

şiir ve derinlik

şiir ve derinlik(şiir üzerine deneme)
derinlik,şairin de belirttiği üzere,şiir de her sözcük,sıradağlar gibi bir çok anlam yüklenmiştir,bu şiirin derinliğine işarettir.
şiirde anlam ne kadar derinler de ise, şiiri anlamak da güçleşecektir.
bu anlamı bulup ortaya çıkarmak, sözcüklerin anlamını bilmekle mümkündür. şairin sözcüğü ne anlamda kullandığı,(temel anlam, yan anlam, mecaz v.s)
şair, sözcükleri kullanırken, özenle kullanır, okurun anlaması da onun bilgi birimikine, kültürüne,şiir de ise şiir bilgisine bağlıdır, yoksa şiiri anlaması güçleşecektir.
bi örnek verilecekse
Petrol / Edip Cansever
Bıkmıştım, kediler damlarda vardı
Adamlar geliyordu bir takım adamlardan
Ben, Henri, Alain, bir de Bob
Bugün hepimiz noksan.
Bugün hepimiz noksan.
Henri'yi tanıyoruz, kim der ki tanımıyoruz Henri'yi
O bizim musluğumuzdur, çok hızlı akar Avrupadan
Alain'se açlığımızdır, bir sürü kadınlar tanır
Günün her saatinde ayrılan.
Günün her saatinde ayrılan.
Yorgundum, uzakta güller vardı
Yeni bir gül oluyordu bir gülün oynamasından
Bir ay yeni bir ay yapıyordu odaya girdiğini
Biz Bob'u çok seviyoruz, Bob çünkü umutsuzun biri
Ölüler gibi yani, en çabuk akılda kalan.
Kim geçti bu leylaktan nedense anlaşılmaz
Karışık yüzler aldık bir takım çarşılardan
Ben, Henri, Alain, bir de Bob
Burası Avrupa bazan da şiir olan
Sizi anlıyorum
�Ne çıkar bizi anlamaktan.
şiirde geçen üç isim den bob u ele alalım, bob umutsuzun biridir,
alein açlığımız
henry i ise avrupalılığımız
ama biz bob u seviyoruz, çünkü akılda en çabuk kalan o.şiirde seçilen isimler rastgele olabilir ama anlatılmak istenen umudunu kaybetmiş birinin seslenişi, ne çıkar bizi anlamaktan.
şiir de daha bunun gibi bi çok anlamlar bulunur,bunları kuyumcu titizliğiyle işlemek gereklidir,
bi şiir anlamından sıyırılıp yeryüzüne çıkmışsa, o şiir yaşıyor demektir.
sinan doğan aladoğan